Gebruik van muziek in een fotomontage

Wanneer we een fotomontage maken waarin foto's gecombineerd worden met muziek, krijgen we niet alleen met de rechten op de foto's te maken, maar ook met de rechten op de gebruikte muziek. Het is daarbij belangrijk om drie zaken uit elkaar te houden:

  • het auteursrecht op het muziekwerk;
  • de naburige rechten op de geluidsopname;
  • het synchronisatierecht en het uitvoeringsrecht.

Auteursrecht op de muziek

Een muziekstuk bestaat uit een compositie en eventueel een tekst. Op die creatie rust auteursrecht. Dat recht behoort toe aan de componist, tekstschrijver en/of uitgever.

De auteur heeft zowel:

  • morele rechten: hij of zij kan bepalen in welke context het werk wordt gebruikt;
  • vermogensrechten: voor het gebruik van het werk kan een vergoeding worden gevraagd.

Voor een fotomontage betekent dit dat het feit dat we een muziekstuk hebben gekocht, gedownload of via een streamingdienst kunnen beluisteren, niet automatisch betekent dat we het muziekstuk onder onze foto's mogen plaatsen.

Naburige rechten: de rechten op de opname

Naast het auteursrecht op de compositie zijn er rechten op de concrete geluidsopname.

Wanneer we bijvoorbeeld een originele opname van een bestaande artiest gebruiken, hebben we dus met twee soorten rechten te maken:

  • Auteursrecht → rechten op compositie en tekst.
  • Naburige rechten → rechten op de specifieke geluidsopname.

Een populaire song van bijvoorbeeld een bekende artiest kan dus niet zomaar in onze fotomontage worden verwerkt omdat we de CD bezitten of de muziek via Spotify kunnen beluisteren.

Voor het gebruik van bestaande muziek moeten beide rechten worden geregeld.

In België kan je bij Sabam terecht voor het auteursrecht en bij SIMIM of PlayRight voor bepaalde naburige rechten.

Synchronisatierecht

Het synchronisatierecht is voor een fotomontage waarschijnlijk het belangrijkste recht.

Het gaat om het recht om muziek te koppelen aan beelden.

Dit recht speelt zodra muziek buiten de normale context wordt gebruikt, bijvoorbeeld niet gewoon als radio- of CD-weergave, maar gekoppeld wordt aan een audiovisuele productie. Een muzieknummer onder een reeks foto's monteren is een vorm van synchronisatie.

Ook wanneer de muziek slechts een korte tijd wordt gebruikt, verdwijnt die verplichting niet.

Commerciële song

Stel dat we een fotomontage maken met een bekend nummer van bijvoorbeeld Stromae, Clouseau of een andere artiest. Dan moeten we in principe toestemming krijgen voor:

  • het muziekwerk zelf;
  • de concrete geluidsopname;
  • het synchroniseren van de muziek met onze foto's.

Er wordt geadviseerd om de uitgever en de opname producent te contacteren en de voorwaarden vast te leggen. Er bestaat daarbij geen vaste wettelijke standaard prijs. De rechthebbenden kunnen hun eigen voorwaarden bepalen. De prijs kan onder meer afhangen van het muziekwerk, de duur, de context, het gebied en de manier waarop de productie wordt gebruikt. Voor een foto-amateur kan dit dus al snel omslachtig en relatief duur worden.

Muziek uit het publieke domein

Een interessante mogelijkheid is muziek waarvan het auteursrecht verlopen is.

In België geldt voor het auteursrecht in principe dat een werk publiek domein wordt wanneer de langstlevende auteur/componist meer dan 70 jaar geleden overleden is, bijvoorbeeld Mozart, Bach en Beethoven. Maar hier zit een belangrijke adder onder het gras. De compositie kan rechtenvrij zijn, terwijl de opname dat niet is.

Een opname van een orkest dat vandaag een werk van Beethoven uitvoert, is niet automatisch rechtenvrij omdat Beethoven zelf al lang overleden is. We moeten daarom onderscheid maken tussen:

  • compositie → mogelijk publiek domein
  • opname → daarop kunnen nog naburige rechten rusten

Een praktische oplossing is daarom zelf een opname te maken van een publiek-domein werk. Bij een eigen opname zijn we immers zelf de producent van de opname en hebben we de opnamerechten in handen.

"Rechtenvrije muziek" betekent niet automatisch rechtenvrij

Op internet wordt veel muziek aangeboden als royalty-free, copyright-free of rechtenvrije muziek. Daar moeten we voorzichtig mee zijn. De term "rechtenvrij" betekent niet noodzakelijk dat er helemaal geen rechten bestaan. Muziek die onder een Creative Commons-licentie wordt aangeboden kan nog steeds auteursrechtelijk beschermd zijn. De auteur geeft alleen vooraf bepaalde gebruiksrechten onder voorwaarden. Een Creative Commons-licentie kan bijvoorbeeld bepalen dat:

  • naamsvermelding verplicht is;
  • commercieel gebruik niet is toegestaan;
  • het werk niet mag worden bewerkt;
  • bepaalde vormen van verspreiding niet zijn toegestaan.

De licentievoorwaarden moeten dus altijd worden gecontroleerd.  Bewaar bovendien de licentie of een schermafbeelding/PDF van de voorwaarden op het moment dat je de muziek downloadt. Dit is een eenvoudige manier om later te kunnen aantonen waarom de muziek mocht worden gebruikt.

De regeling van Breedbeeld

Voor aangesloten fotoclubs biedt Breedbeeld een bijzonder interessante praktische oplossing.

Breedbeeld heeft een overeenkomst met Sabam waardoor deelnemers voor een jaarlijks bedrag van €65 inclusief btw toegang krijgen tot verschillende muziekbibliotheken met zogenaamde library music of productiemuziek. Breedbeeld betaalt dit bedrag rechtstreeks door aan Sabam.

Het gaat om muziek die juist bedoeld is om onder audiovisuele producties te plaatsen.

De regeling bevat onder andere muziek van SMI Production Music en Music & Images, naast andere aangesloten muziekverdelers.

Het grote voordeel is het one-stop-shop-karakter van deze productiemuziek: auteursrecht en naburige rechten worden in de licentieregeling meegenomen.

Hoe werkt het praktisch?

  1. inschrijven op de Breedbeeld-Sabamregeling. Je betaalt het jaarlijkse bedrag van €65.
  2. muziek kiezen. Je zoekt een geschikt muziekstuk in één van de muziekbibliotheken die onder de regeling vallen.
  3. synchronisatie registreren. Voor ieder gebruikt muziekstuk moet een cue-sheet worden ingevuld. Daarmee wordt officieel geregistreerd welke muziek in welke productie wordt gebruikt.
  4. de fotomontage vertonen. Voor de eigenlijke vertoning kunnen vervolgens nog uitvoeringsrechten verschuldigd zijn.

Synchronisatierecht versus uitvoeringsrecht

Deze twee rechten worden gemakkelijk door elkaar gehaald.

  • Synchronisatierecht: Mag ik deze muziek onder mijn fotomontage plaatsen?
  • Uitvoeringsrecht: Mag deze productie met deze muziek publiek worden vertoond?

Dit is afhankelijk van de plaats en de manier waarop de productie wordt verspreid. Bij een evenement of vertoning moet dit normaal door de organisator worden geregeld. Ook een interne vertoning voor leden kan volgens de presentatie onder deze verplichting vallen.

Wanneer onze fotoclub zelf een vertoning organiseert, is de club dus de organisator en moet hiermee rekening worden gehouden.

Hoe zit het met AI-muziek?

AI-muziek is interessant voor fotoclubs omdat je daarmee zelf muziek kunt maken die specifiek bij een fotoreeks past. Maar "AI-generated" betekent niet automatisch "rechtenvrij".

De actuele voorwaarden van Suno maken een duidelijk onderscheid tussen de gratis en betaalde versie. Volgens de huidige Suno-voorwaarden mogen outputs van de gratis versie alleen voor persoonlijke en niet-commerciële doeleinden worden gebruikt. Voor muziek die wordt gemaakt terwijl men een Pro-abonnement heeft, kent Suno commerciële gebruiksrechten toe. Suno stelt dat het de rechten die het zelf op de muziek heeft aan de gebruiker overdraagt, onder de voorwaarden van de dienst. Suno vermeldt uitdrukkelijk dat een later afgesloten abonnement geen retroactieve commerciële licentie geeft voor eerder met het gratis plan gemaakte nummers.

Laat volledig nieuwe muziek genereren, gebruik uitsluitend eigen teksten en eigen materiaal, en vermijd het imiteren van een concrete bestaande song.

Bewaar daarnaast de informatie over het gebruikte AI-account, abonnement, datum van creatie en de toepasselijke voorwaarden.

Wat is voor een fotoclub de beste oplossing?

Voor een fotoclub zijn er verschillende mogelijkheden.

Eigen muziek maken

Dit is juridisch het eenvoudigste uitgangspunt. Wanneer een club bijvoorbeeld zelf muziek maakt en opneemt, zijn de rechten op die opname in eigen handen. Bij een bewerking van een bestaand muziekwerk moet uiteraard nog worden nagegaan of daarvoor toestemming nodig is.

Publiek-domeinmuziek + eigen opname

Een klassieke compositie waarvan het auteursrecht verlopen is, gecombineerd met een eigen opname, kan een zeer goedkope oplossing zijn. Controleer wel steeds zowel de componisten als eventuele arrangeurs en de rechten op de gebruikte opname.

Creative Commons-muziek

Er bestaat veel muziek die gratis onder een Creative Commons-licentie wordt aangeboden.

Dit kan volledig legaal zijn zolang we de voorwaarden van de licentie respecteren.

Library/productiemuziek via Breedbeeld

Voor wie regelmatig fotomontages maakt, is de Breedbeeld/Sabamregeling bijzonder praktisch.

Voor €65 per jaar kan de deelnemer muziek uit de aangesloten bibliotheken gebruiken in zijn audiovisuele producties, mits de muziek correct wordt geregistreerd.

Daar komen bij vertoningen eventueel de uitvoeringsrechten bij.

AI-muziek

AI-muziek kan interessant zijn wanneer we muziek willen die precies bij een bepaalde fotoreeks past.

Wat is de Billijke Vergoeding?

De Billijke Vergoeding is een vergoeding voor de naburige rechten van:

  • uitvoerende muzikanten en artiesten → beheerd door PlayRight;
  • producenten van geluidsopnamen → beheerd door SIMIM.

Wanneer een zaal een licentie voor de Billijke Vergoeding heeft, betekent dit dat de zaal voor haar normale activiteiten al een vergoeding betaalt voor het publiek afspelen van opgenomen muziek. Unisono bevestigt dat een zaal licentie voor een polyvalente zaal uitsluitend de Billijke Vergoeding dekt, en niet automatisch het auteursrecht.

 

Extra informatie met wat er tussen Sabam en Breedbeeld is afgesproken (bron Laura Verbeeck Sabam):

De overeenkomst houdt het volgende in volgens het contract:

  • Het gebruik van productiemuziek van aanbieders via Sabam (overzicht);
  • Per productie geldt een maximale duurtijd van 60 minuten en er mag per productie telkens maar één kopie gemaakt worden op geluids- of beelddrager;
  • Er is ook een luik qua uitvoeringsrechten (voor de publieke opvoering) die de volgende zaken dekt:
    • Vertoningen georganiseerd door Breedbeeld;
    • Vertoningen tijdens evenementen en wedstrijden die uitsluitend zijn voorbehouden aan amateur-deelnemers;
    • Vertoningen aan derden;
    • Publicatie op de website van Breedbeeld en/of de lokaal aangesloten vereniging;
    • Publicatie op het YouTube-kanaal van Breedbeeld en van het lid van Breedbeeld die de audiovisuele productie gerealiseerd heeft.

 

        Voor andere uitvoeringen is er telkens wel een bijkomende licentie nodig! Dat gebruik valt dus niet onder de overeenkomst. Bv.: 

    • De realisatie en vertoning van audiovisuele producties voor professionele en/of commerciële doeleinden ("met winstoogwerk"). Denk o.a. aan reclamespots, bedrijfsfilms, producties voor educatieve doeleinden, vertoningen met inkomprijzen, vertoningen gefinancierd met sponsorgelden of subsidies;
    • Verkoop en verhuur van beelddragers en digitale bestanden;
    • De publicatie op websites, download- en streamingplatformen (excl. het eerder vernoemd gebruik);
    • (Digitale) TV-uitzendingen.

 

  • De realisatie en vertoningen van de audiovisuele producties gebeuren telkens zonder enig winstoogmerk. Stel dat jullie wel inkom vragen of de productie zouden verkopen dan valt het gebruik (zowel qua synchronisatierecht als qua uitvoeringsrechten) niet onder de overeenkomst en is een bijkomende licentie voor beide nodig.

 

Tijdens de infosessie zei mevrouw Laura Verbeeck (Sabam) ook iets over moreel recht en het maken van aanpassingen aan een muziekwerk. Deze overeenkomst met Breedbeeld geeft dus geen toestemming om aanpassingen te maken aan het originele werk, als de tekst en/of compositie aangepast wordt dan moet daarvoor toestemming gevraagd worden.

 

Over de aangifte van muziekwerken in een samenwerking: per productie moet telkens maar één iemand de muziekwerken aangeven. (Jullie kunnen dan onderling beslissen wie de cuesheet opgeeft of jullie kunnen de muziekwerken verdelen of ...) Het is dus niet de bedoeling dat elk lid de volledige cuesheet aangeeft.

 

Lidmaatschap voor een co-productie.

Als het gaat om een Multimedia reeks van verschillende fotografen waarop de productiemuziek gezet wordt via de regeling van Breedbeeld, dan moet (minstens) één van de fotografen dat lidmaatschap hebben. Breedbeeld bevestigt dat het voor hen in orde is als minstens één iemand die regeling heeft.
Het lidmaatschap via Breedbeeld moet ook telkens voor een individu afgesloten worden. Het is niet mogelijk om één lidmaatschap op naam van een club/vereniging te zetten. 

 

Over de limiet van 60 downloads: dat is inderdaad het geval voor de catalogi van SMI Production Music (dus de catalogus van SMI Production Music en die van Sonoton). Die regel is in leven geroepen omdat er gebruikers waren die duizenden nummers downloaden om een databank aan te leggen en dat is uiteraard niet de bedoeling. De werken mogen enkel gedownload worden als het lid effectief een overeenkomst heeft en niet om later (of in andere gevallen) ook nog te gebruiken. Voor meer informatie daarvoor mag je altijd contact opnemen met Breedbeeld. 

 

Opgemaakt door Dany Vancoppenolle (Studio 1 Brugge) + Laura Verbeeck (Sabam) in overleg met Danny Willems (voorzitter bestuursorgaan WVFD)